Kosova aktualisht nuk është në luftë, por kërcënimet që shqetësojnë Evropën nuk e përjashtojnë atë.
Me mijëra trupa të NATO-s në territorin e saj, tensionet me Serbinë dhe infrastrukturën kritike që ka qenë objekt sulmesh, vendi përballet me rreziqe që nuk gjithmonë shfaqen si përballje ushtarake.
Pjesë të tjera të Evropës janë prekur nga sabotazhe, sulme kibernetike dhe operacione të fshehta, veçanërisht pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.
Autoritetet evropiane kanë hetuar një sërë incidentesh, disa prej të cilave lidhen me shërbimet ruse të inteligjencës, duke targetuar rrjetet e transportit, institucionet shtetërore dhe kompanitë që mbështesin Ukrainën me pajisje ushtarake. “Moska, e cila vazhdimisht e mohon përfshirjen, dyshohet se synon të pengojë mbështetje për Kievin dhe të krijojë pasiguri në vendet perëndimore”, thonë analistët.
Sipas Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS), numri i sulmeve të lidhura me Rusinë është rritur drastikisht, duke kaluar nga tri në 34 brenda dy vjetësh.
Rritja e këtyre incidenteve tregon vështirësitë në parandalimin e tyre.
Një analizë nga Këshilli Atlantik tregon se NATO-ja ka forcuar mbrojtjen ushtarake, por ende ka vështirësi në frenimin e operacioneve që mbeten nën pragun e një konflikti të hapur.
Problemi qëndron jo vetëm te parandalimi i sulmeve, por edhe te identifikimi i autorëve dhe mënyra e reagimit. “Përgjigjet e NATO-s dhe vendeve anëtare kanë qenë kryesisht reaktive dhe mbrojtëse”, theksohet në analizë.
Operacionet e tilla mund të sjellin frikë dhe pasiguri, detyruese autoritetet të reagojnë ndaj incidenteve, shpesh pa identifikuar përgjegjësit.
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka paralajmëruar se reagimet e tepruara ndaj incidenteve mund t’i shërbejnë Moskës, duke ripërsëritur vendosmërinë e Aleancës për të mbrojtur territorin e aleatëve. “Ne do të mbrojmë çdo pëllëmbë të territorit të aleatëve”, tha Rutte.
Një operacion sabotimi nuk kërkon domosdoshmërisht agjentë të trajnuar; ndonjëherë, një mesazh në Telegram dhe disa qindra euro mjaftojnë.
Shërbimet ruse të inteligjencës përdorin metodat të tilla për të organizuar operacione në Evropë, duke angazhuar individë me kosto të ulët. “Rusia përdor një taktikë shumë të lirë, por efektive”, shpjegon Kinga Redlowska nga RUSI.
Nëse sulmet kibernetike dhe sabotazhet janë rritur në Evropë, ato gjithashtu paraqiten si rreziqe për Kosovën.
Institucionet e sigurisë në Kosovë kanë identifikuar kërcënime të tilla që mund të shfrytëzohen për destabilizim.
Në dokumentin strategjik SOCTA 2025, Policia e Kosovës përmend operacionet e fshehta dhe sulmet kibernetike si rreziqe të mundshme.
Incidentet e tilla kanë ndodhur më parë në Kosovë, si sulmet kibernetike në faqet e internetit të institucioneve kryesore pas mbështetjes për Ukrainën.
Rreziqet për Kosovën nuk janë vetëm në hapësirën digjitale, pasi një shpërthim në vitin 2024 dëmtuan infrastrukturën kritike të ujit.
Kjo situatë tregon se Kosova duhet të jetë e përgatitur për kërcënime të tilla.
Raportet tregojnë se vendi ka dobësi në koordinimin institucional dhe mbrojtjen e infrastrukturës kritike.
Një raport i Qendrës Kosovare për Studime të Sigurisë thekson se nëse ndodhin incidente të përsëritura, Kosova mund të përballet me pasiguri dhe destabilizim.
Një nga pikat më të ndjeshme është infrastruktura digjitale shtetërore, e cila është thelbësore për shërbimet që ofrohen për qytetarët.
Megjithatë, është e paqartë se sa shpejt mund të rikthehen shërbimet pas një sulmi.
Kosova ka kapacitete për mbrojtjen e sistemeve, por mungon një qendër e rimëkëmbjes së të dhënave që do të ndihmonte në situata emergjente.
Nëse një sulm do të ndodhte, sa shpejt do të riktheheshin shërbimet?
Kjo pyetje mbetet e hapur, dhe adresimi i kërcënimeve kibernetike është një sfidë për Kosovën.
Një raport i fundit i Komisionit Evropian ka theksuar nevojën për miratimin e akteve ligjore për sigurinë kibernetike dhe funksionalizimin e Agjencisë për Siguri Kibernetike.
Me rreziqe që nuk njohin kufij, bashkëpunimi ndërkombëtar është i domosdoshëm.
Kosova ka identifikuar kërcënime, disa mekanizma mbrojtës janë forcuar, por mbeten mangësi në përgatitje dhe përgjigje për kapacitetet e reagimit.
Në një mjedis ku sulmet mund të organizohen nga distanca, adresimi i këtyre çështjeve është i rëndësishëm për sigurinë dhe stabilitetin e vendit.
Burimi origjinal i informacionit: zeri .info
