Gjatë vitit 2026, tetë gra kanë humbur jetën në Kosovë, kryesisht nga partnerët ose ish-partnerët e tyre, që përbën një mesatare prej një gruaje çdo pesë javë.
Vrasja më e fundit, ajo e Arlinda Zekajt në Vitomiricë të Pejës më 25 tetor, ka rikthyer në vëmendje diskutimet mbi reagimin e institucioneve ndaj dhunës në familje dhe efektivitetin e mekanizmave të mbrojtjes.
Tri ditë para se të ndodhte tragjedia, Zekaj kishte shprehur shqetësimet e saj te kryeprokurorja e Pejës, duke theksuar se jeta e saj ishte në rrezik dhe se mënyra se si po trajtohej rasti i saj nuk ishte e kënaqshme.
Arrita Rezniqi nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) thekson se kur një grua kërkon ndihmë dhe paralajmëron se është e rrezikuar, institucionet duhet të veprojnë menjëherë dhe të marrin masa konkrete. “Pranimi i deklaratës, regjistrimi i rastit apo përcjellja e shkresave nuk mjaftojnë për ta konsideruar të përmbushur këtë detyrim”, shprehet Rezniqi.
Ajo thekson se vlerësimi i rrezikut duhet të bëhet vazhdimisht gjatë procesit, sidomos kur ka kërcënime të reja ose ndryshime në rrethana.
Zekaj kërkonte të rikthehej në shtëpinë e saj, sipas një vendimi gjyqësor që e njihte të drejtën për shfrytëzim të përbashkët me ish-bashkëshortin.
Prokuroria Themelore në Pejë, një ditë pas vrasjes, shpjegoi se ish-bashkëshorti e kishte kanosur dhe pas intervistimit të të dy palëve, ai u ndalua, ndërsa Zekaj u kthye në shtëpi, ku jetonte edhe djali i saj.
Megjithatë, disa minuta pas kthimit, ajo dyshohet se u godit për vdekje nga kunati i saj.
Kronologjia e publikuar nga Prokuroria nuk sqaron nëse rreziku nga anëtarët e tjerë të familjes ishte vlerësuar dhe çfarë masash ishin marrë për sigurinë e saj pas kthimit.
Tani, i dyshuari për vrasjen është ende në arrati, ndërsa Prokuroria ka kërkuar paraburgim për ish-bashkëshortin për “mospërfillje të gjykatës” për urdhrin që i ndalonte ushtrimin e dhunës fizike ose psikologjike ndaj Zekajt.
Arlinda Zekaj kishte raportuar dhunë dhe kishte kërkuar mbrojtje institucionale para se të vritej.
Pas ngjarjes, Kryeprokurori i Shtetit kërkoi një raport të detajuar për të verifikuar nëse kishte pasur lëshime dhe përgjegjësi institucionale.
Rezniqi thekson se përgjegjësia nuk duhet të mbetet vetëm te deklaratat publike, por duhet të shqyrtohet veprimi i çdo zyrtari të përfshirë. “Kultura e pandëshkueshmërisë së zyrtarëve institucionalë duhet të marrë fund”, thekson ajo.
Problemet me reagimin e institucioneve ndaj dhunës në familje nuk janë të reja.
Në mars të vitit 2023, Gjykata Kushtetuese e Kosovës konstatoi se Sebahate Morina, e vrarë nga ish-bashkëshorti në vitin 2021, kishte pasur të drejtat e saj të shkelura nga shteti.
Në gusht të atij viti, Amnesty International raportoi se gratë që përpiqen të largohen nga marrëdhënie të dhunshme përballen me pasiguri dhe mungesë mbështetjeje shtetërore.
Që nga viti 2010, 67 gra janë regjistruar si viktima të vrasjeve brenda familjes në Kosovë.
Në vitin 2023, vendi ndryshoi legjislacionin për të dhënë përparësi në hetimin dhe gjykimin e rasteve të dhunës në familje.
Megjithatë, sociologja Dhurata Prokshi thekson se problemi nuk qëndron vetëm te zbatimi i ligjeve, por në mënyrën se si dhuna ndaj grave kuptohet dhe trajtohet në shoqëri.
Ajo thekson se numri i vrasjeve tregon se institucionet veprojnë shpesh pas ngjarjeve fatale, duke mos e parandaluar dhunën që ndodh.
Si mund të forcohet mbrojtja e grave?
Një ditë pas vrasjes së Zekajt, Kuvendi miratoi një rezolutë që kërkon hetim parlamentar për përgjegjësinë në rastin e saj.
Përvoja nga vendet si Spanja dhe Australia tregon se për të forcuar mbrojtjen, institucionet duhet të vlerësojnë rrezikun dhe të shkëmbejnë informacion.
Megjithatë, përvoja tregon se mbrojtja nuk përfundon me raportimin e dhunës; ajo kërkon një angazhim të vazhdueshëm nga institucionet për të zbatuar masat mbrojtëse dhe për të mësuar nga rastet e kaluara.
Burimi origjinal i informacionit: zeri .info
