Vendimi për miratimin e marrëveshjes detare mes Libisë dhe Turqisë erdhi papritur dhe ishte mjaft i qartë: të martën, parlamenti libian në Tobruk votoi njëzëri për një marrëveshje të rëndësishme, që ka qenë në sirtar për disa vite.
Pas një periudhe të gjatë të luftës civile, Libia ka mbetur e ndarë në dy pjesë.
Qeveria e njohur nga OKB-ja, e cila kontrollon pjesën perëndimore, kishte nënshkruar marrëveshjen me Turqinë në vitin 2019, por ratifikimi i saj kishte hasur në pengesa për shkak të kundërshtimeve nga Libia lindore.
Tani, qeveria e kësaj pjese ka dhënë miratimin e saj, duke hapur rrugën për implementimin e marrëveshjes.
Ky vendim është mirëpritur nga Ministria e Jashtme e Turqisë dhe pritet të rrisë tensionet me vendet e tjera bregdetare të Mesdheut Lindor.
Por çfarë përmban kjo marrëveshje?
Ajo parashikon krijimin e një korridori ekonomik detar midis bregdetit jugor të Turqisë dhe atij verior të Libisë.
Kjo zonë është zbuluar së fundmi të ketë rezerva të mëdha nafte dhe gazi.
Sipas vlerësimeve, nën det mund të gjenden rezerva gazi natyror me vlerë disa qindra miliardë dollarësh.
Të dy vendet synojnë të sigurojnë të drejtat e tyre ekonomike mbi këto burime dhe të zhvillojnë së bashku shfrytëzimin e tyre.
Korridori i planifikuar anashkalon qëllimisht ishuj grekë si Kreta, Karpathosi dhe Rodosi, për të cilët Greqia pretendon se ka një Zonë Ekskluzive Ekonomike (ZEE) rreth tyre dhe ka paralajmëruar kundërshtim të fortë ndaj marrëveshjes.
Menjëherë pas miratimit, Ministria e Jashtme e Greqisë reagoi duke e cilësuar këtë vendim si të paligjshëm dhe pa efekt juridik. “Ky vendim nuk ndryshon asgjë: Memorandumi mbetet i paligjshëm, i pavlefshëm dhe pa asnjë efekt juridik!” theksoi ajo.
Edhe Bashkimi Evropian shprehu shqetësim për situatën duke bërë thirrje për respektimin e të drejtave sovrane të vendeve anëtare. Çështja e pretendimeve legjitime është thelbësore në mosmarrëveshjen në Mesdheun Lindor.
Greqia mbështetet në Konventën e OKB-së për të Drejtën e Detit, e cila parashikon se ishujt e banueshëm gëzojnë të njëjtat të drejta për një ZEE si territori kontinental.
Kjo ka çuar në një argument të fortë nga ana e Greqisë për ishujt si Kreta dhe Rodos.
Ndërkaq, Turqia argumenton se gjeografia e Mesdheut paraqet një rast të veçantë dhe se nëse çdo ishull grek pranë brigjeve turke do të kishte një ZEE të plotë, atëherë Turqia do të mbetej pa qasje në detin e hapur.
Pjesa lindore e Libisë ka ndryshuar qëndrim pas ndërhyrjes ushtarake të Turqisë në vitin 2019 për të mbështetur qeverinë në Tripoli.
Tani, Ankaraja ka krijuar marrëdhënie të mira me të dyja palët në Libinë Lindore dhe Perëndimore, duke i shërbyer interesave të saj strategjike.
Kjo përfshin ndihmën për rindërtimin e Libisë dhe bashkëpunimin në fushën e energjisë.
Ratifikimi i marrëveshjes parashikon një rritje të tensioneve në Mesdheun Lindor, veçanërisht nëse Turqia dhe Libia fillojnë shfrytëzimin e rezervave në zonat e kontestuara.
Kjo gjithashtu rrezikon projekti i gazsjellësit EastMed, që synon të transportojë gaz natyror nga Izraeli dhe Qiproja nëpërmjet Greqisë drejt Evropës, duke kontribuar kështu në sigurinë energjetike të Bashkimit Evropian.
Korridori turko-libian jo vetëm që ndërpret këtë plan, por gjithashtu Turqia pretendon të drejtën për të kontrolluar ose bllokuar projekte të tilla në këtë zonë.
