Prania e NATO-s në Kosovë nuk pritet të ndikohet drejtpërdrejt nga ndryshimet e mundshme në sigurinë evropiane.
Megjithatë, perspektiva e Kosovës për anëtarësim në Aleancë, si dhe marrëdhëniet e saj të sigurisë me Shtetet e Bashkuara, mund të hasin sfida të reja.
Ish-zyrtari i lartë i NATO-s, Jamie Shea, shprehet për Radion Evropa e Lirë në kohën kur Uashingtoni ka propozuar një kornizë më të gjerë për sigurinë e Evropës, krahas përpjekjeve për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë.
Sipas tij, dy çështje janë të rëndësishme për Kosovën: përpjekjet e Rusisë për të penguar zgjerimin e NATO-s dhe ato për të kufizuar praninë ushtarake amerikane në Evropë.
Propozimi amerikan, i paraqitur më 5 nëntor nga Jared Kushner, dërguar i presidentit Donald Trump, ka synim forcimin e konsultimeve për sigurinë, komunikimin në rast krizash dhe transparencën ushtarake, si dhe krijimin e mekanizmave për uljen e rrezikut të përshkallëzimit të tensioneve.
Nisma vjen në prag të bisedimeve të planifikuara ndërmjet SHBA-së, Ukrainës dhe Rusisë më 10 dhe 11 nëntor, në Abu Dabi.
Trump ka lënë të kuptohet se përpjekjet diplomatike mund t’i hapin rrugë një marrëveshjeje që shtrihet përtej Ukrainës dhe përfshin sigurinë e Evropës.
Kushner gjithashtu ka theksuar se NATO-ja duhet të mbetet në qendër të mbrojtjes kolektive evropiane dhe se asnjë shtet nuk duhet të ketë të drejtë vetoje mbi zgjedhjet e sigurisë apo aleancat e një vendi tjetër.
Edhe pse ende nuk dihet se çfarë do të përfshinte një marrëveshje e tillë, nuk ka informacione publike se Kosova dhe KFOR-i janë pjesë e diskutimeve.
KFOR-i, sipas Sheas, nuk pritet të preket nga ndryshimet e mundshme në sigurinë evropiane për shkak të mandatit dhe natyrës së tij paqeruajtëse.
Ai thekson: “Nuk do të mendoja se po”, kur pyetet nëse këto ndryshime mund të kenë pasoja për misionin e NATO-s në Kosovë.
KFOR-i vepron në bazë të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, të miratuar në vitin 1999 me votën e Rusisë.
Shea thotë se Moska e vlerëson faktin që KFOR-i është aty kryesisht për të mbrojtur komunitetin serb të Kosovës dhe se Rusia synon të kufizojë praninë e forcave të NATO-s me armatim të rëndë në Evropën Qendrore dhe Lindore, ndërsa KFOR-i, si mision paqeruajtës, nuk bën pjesë në këtë kategori.
Misioni numëron rreth 4.700 ushtarë, pas përforcimit të pranisë në vitin 2023, si pasojë e tensioneve në veri të Kosovës.
Aktualisht, 4.686 trupa nga 29 vende të botës shërbejnë në Kosovë, ku më shumë se gjysma e forcave janë nga Italia, SHBA, Hungaria dhe Turqia.
NATO-ja ka shtuar praninë e saj në Kosovë gjatë vitit 2023, pas rritjes së tensioneve në veriun e banuar me shumicë serbe.
Sipas vlerësimit të NATO-s, përmirësimi i situatës së sigurisë ka hapur rrugën për një përshtatje graduale të numrit të trupave.
Në qershor të këtij viti, Aleanca paralajmëroi synimin për t’iu kthyer niveleve të mëparshme, në varësi të kushteve në terren.
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka treguar se synohet një prani prej rreth 3.000 deri në 3.500 ushtarësh.
Megjithatë, nëse Kosova apo KFOR-i janë përfshirë në diskutimet për sigurinë evropiane, mbetet e paqartë.
NATO nuk ka dhënë përgjigje të drejtpërdrejtë nëse Kosova ose KFOR-i ishin pjesë e diskutimeve, por konfirmoi se përfaqësues të NATO-s, SHBA-së, Ukrainës dhe Bashkimit Evropian u takuan më 5 nëntor në Bruksel për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë.
Nëse KFOR-i nuk pritet të preket drejtpërdrejt, zgjerimi i NATO-s është një çështje ku Shea sheh pasoja të mundshme për Kosovën, duke theksuar se Rusia e kundërshton prej kohësh zgjerimin e Aleancës.
Nëse kërkesa e Moskës për kufizimin e pranisë ushtarake të NATO-s në nivelet e para vitit 1997 do të rikthehet, kjo mund të ndikojë edhe në aspiratat e Kosovës për anëtarësim. “Kjo do t’i pengonte mundësitë e Kosovës për t’u anëtarësuar një ditë në NATO”, thotë Shea.
Rruga e Kosovës drejt Aleancës është e ndërlikuar edhe pa kërkesat ruse, pasi katër vende anëtare – Spanja, Greqia, Rumania dhe Sllovakia – nuk e njohin pavarësinë e saj.
Pranimi i anëtarëve të rinj kërkon konsensusin e të gjithë aleatëve.
NATO vazhdon të mbështesë politikën e dyerve të hapura, duke theksuar se asnjë shtet nuk duhet të ketë të drejtë vetoje mbi zgjedhjet e sigurisë apo aleancat e një vendi tjetër.
Kështu, ndalimi i zgjerimit të NATO-s mbetet kërkesë e Moskës, jo pjesë e qëndrimit të shpallur amerikan.
Përveç anëtarësimeve të reja, Shea vlerëson se Rusia mund të përpiqet të pengojë edhe vendosjen e forcave shtesë të NATO-s në Ballkanin Perëndimor.
Ai thekson se Ballkani Perëndimor nuk është ndër përparësitë kryesore ushtarake të Rusisë, e cila përqendron vëmendjen më shumë në rajonin e Detit të Zi dhe veriun e Evropës.
Një tjetër çështje me rëndësi për Kosovën është e ardhmja e pranisë ushtarake amerikane në Evropë.
Shea kujton se Rusia ka kërkuar tërheqjen e forcave amerikane nga kontinenti. “Një masë e tillë mund të ndikojë në Kosovë, e cila ka kultivuar gjithmonë marrëdhënie të ngushta të sigurisë me SHBA-në”, shprehet ai.
Uashingtoni po rishikon angazhimet ushtarake në Evropë dhe në Kosovë, prania amerikane është zvogëluar gradualisht që nga përfundimi i luftës në vitin 1999.
Nga mijëra ushtarë në vitet e para, kontingjenti amerikan në KFOR numëron sot më pak se 600 pjesëtarë.
Në qershor, Komanda Evropiane e Shteteve të Bashkuara konfirmoi se do ta përshtaste kontributin amerikan në KFOR, duke theksuar se SHBA vazhdon ta konsiderojë KFOR-in një komponent kyç të stabilitetit rajonal.
Një zhvillim i rëndësishëm ishte ndërrimi i komandës së KFOR-it për Rajonin Lindor nga Garda Kombëtare e Floridës tek njësitë aktive të Ushtrisë amerikane në kampin Bondsteel.
Ndonëse ky ndryshim nuk është shoqëruar me njoftim për tërheqje nga Kosova, mbetet e paqartë se si do të ndikojë rishikimi i angazhimeve amerikane në të ardhmen e pranisë së tyre në Kosovë.
Uashingtoni po shqyrton një kornizë më të gjerë të sigurisë, ndërkohë që vendet evropiane kërkojnë të kenë rol në vendimet që prekin të ardhmen e kontinentit.
Shefja e diplomacisë së Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, ka theksuar se Evropa tashmë ka një arkitekturë të sigurisë, por se Rusia vazhdon t’i shkelë marrëveshjet mbi të cilat ajo mbështetet.
Kallas ka deklaruar se presidenti rus, Vladimir Putin, nuk ka të drejtë vetoje mbi sigurinë evropiane.
Shea thekson se Kosova duhet të përgatitet për një rol më të madh të vendeve evropiane në sigurinë e Ballkanit Perëndimor, pavarësisht rezultatit të negociatave aktuale.
Ai rekomandon që Kosova të forcojë marrëdhëniet me vendet evropiane dhe me Bashkimin Evropian, në vend që të mbështetet vetëm tek Uashingtoni.
Burimi origjinal i informacionit: zeri .info
