Realisht, Kosova kurrë nuk e ka pasur luksin të jetë vetëm një përfaqësuese futbolli.
Ndërsa të tjerët ndërtonin sisteme, liga dhe gjenerata, Kosova ndërtonte – pothuajse fjalë për fjalë – të drejtën për të ekzistuar.
Prandaj kjo histori, sado që tingëllon si një përrallë sportive, mbart diçka më të thellë, më të trazuar dhe politikisht më të ngarkuar se ngritjet klasike në futboll.
Kështu e nis shkrimin e saj gazeta kroate “Jutarnji” për kombëtaren e Kosovës.
Fakti që sot Kosova është vetëm 90 minuta larg kualifikimit në Botëror nuk është thjesht sukses, por edhe një lloj anomalie që sfidon rregullat e zakonshme të futbollit.
Një shtet që shpalli pavarësinë në vitin 2008 dhe vetëm në vitin 2016 u pranua në FIFA dhe UEFA, për më pak se një dekadë arriti në një ndeshje që mund të ndryshojë gjithçka.
Në fillim ishte pothuajse një gabim statistikor: një pikë në dhjetë ndeshje, nëntë humbje dhe një golavarazh që i ngjante më shumë hendbollit se futbollit.
Sot është një kërcënim real – ose për disa, një problem.
Sepse Kosova nuk është vetëm ekip.
Kosova është koncept.
Një përfaqësuese e përbërë nga lojtarë të rritur në Gjermani, Zvicër, Skandinavi dhe Ballkan – mes identiteteve, gjuhëve dhe flamujve.
Në këtë kuptim, zhveshtorja e saj i ngjan më shumë një kompromisi politik sesa një projekti sportiv.
Dhe pikërisht për këtë funksionon.
Diaspora, dikur dobësi, është kthyer në forcën më të madhe.
Jo vetëm për cilësinë, por për përvojën e sistemeve që Kosova nuk i kishte.
Kosova nuk i zhvilloi lojtarët – në një farë mënyre, i riktheu.
Në futboll kjo shpesh është kontroverse, por rezultati është ai që ka rëndësi: Kosova në Bratislavë e mposhti Sllovakinë 4:3 dhe siguroi finalen e play-off-it kundër Turqisë.
Një ndeshje që mund të përcaktojë një gjeneratë – ndoshta edhe një komb.
Fitorja ndaj Sllovakisë nuk ishte e përkryer, por ishte karakter.
Dy herë në disavantazh, dy herë në prag eliminimi – dhe dy herë rikthim.
Kishte momente kur Kosova dukej e humbur, por ndodhi diçka që statistikat nuk e shpjegojnë: refuzimi i humbjes.
Në atë moment, Kosova nuk ishte më një histori simpatike, por një kundërshtar serioz.
Sepse ekipet që nuk dinë të humbin janë më të rrezikshmet.
Finalja kundër Turqisë luhet në Prishtinë, në stadiumin “Fadil Vokrri”.
Një stadium me rreth 14 mijë ulëse, por me simbolikë shumë më të madhe: kthimin e futbollit në shtëpi.
Përballë është një kombëtare me përvojë, infrastrukturë dhe traditë që Kosova nuk i ka.
Paradoksi tjetër: gjithçka është në anën e Turqisë – përveç momentit.
E futbolli shpesh u takon atyre që e kapin momentin. “Po të mundnim, do të shisnim edhe 100 mijë bileta”, ka thënë trajneri Franco Foda.
Kjo nuk është vetëm eufori, por vazhdimësi: në një grup me Zvicrën, Suedinë dhe Slloveninë, Kosova humbi vetëm një herë dhe siguroi vendin e dytë, kundër të gjitha parashikimeve.
Rruga deri këtu nuk ka qenë lineare.
Që nga kualifikimet e para në 2016, kur mësonte si të luante në këtë nivel, Kosova është rritur në heshtje, por me këmbëngulje.
Një rol kyç ka pasur puna me diasporën – gjetja e lojtarëve që i jepnin ekipit atë që futbolli vendor nuk mund ta ofronte ende.
Në atë periudhë, skuadra ndërtohej edhe administrativisht: lojtarë që ndërronin përfaqësuese, si Valon Berisha apo Samir Ujkani.
Ndërtohej një ekip – por edhe një identitet.
Shembulli më i mirë erdhi në ndeshjen vendimtare: Fisnik Asllani dhe Florent Muslija (të lindur në Gjermani), Kreshnik Hajrizi (i formuar në Zvicër) dhe Veldin Hoxha (i rritur në Kroaci).
Katër gola, katër rrugë të ndryshme, një përfaqësuese.
Hoxha, që vetëm vitin e kaluar ndryshoi përfaqësuesen, tashmë është pjesë e ndeshjeve historike.
Vetëm në fund të vitit 2024 Kosova hyri për herë të parë në 100 më të mirat e FIFA-s – një tregues i qartë i ngritjes së saj.
Do të ishte e lehtë të quhej kjo një përrallë.
Por më e drejtë është të thuhet: Kosova nuk është këtu rastësisht.
Nuk është mrekulli. Është proces – i çrregullt, ndonjëherë i diskutueshëm, por proces.
Ndërsa të tjerët ndërtonin akademi, Kosova ndërtonte rrjete.
Ndërsa të tjerët zhvillonin stil, Kosova zhvillonte ndjenjën e përkatësisë.
Nëse e mposht Turqinë, Kosova shkon në Kupën e Botës dhe hyn në një grup me Australinë, Paraguajin dhe ShBA-në.
Por më e rëndësishme se kaq – do të ndryshojë statusin e saj.
Nëse humb, do të mbetet përshtypja se ishte shumë pranë.
Rrezikshëm pranë.
Pavarësisht rezultatit, një gjë është e qartë: Kosova nuk është më fusnotë, as projekt, as befasi. Është bërë pasqyrë – e futbollit, e politikës dhe e Evropës.
Serbia, ndërkohë, i ka dhënë lamtumirën Botërorit që në nëntor, ndërsa Kosova është ende në lojë.
Paradoks futbolli.
Dhe ndoshta nuk është rastësi që rruga e saj çon drejt Botërorit në Amerikë – në të njëjtin kontinent ku më 13 maj 2016 u pranua në familjen e FIFA-s.
Do të ishte një rreth i përkryer.
